DẦU ĐAU ĐẦU? TẠI SAO GIÁ DẦU TĂNG LẠI ẢNH HƯỞNG MẠNH VÀ KHÓ XỬ LÝ? HỌC KINH TẾ VĨ MÔ 5 NĂM ĐẠI HỌC CHỈ TRONG 1 PHÚT

Một ví dụ điển hình năm 2022 sốc cầu do Covid
1. Giai đoạn đầu – Sốc cầu do COVID (HÌNH 1)
Ban đầu, nền kinh tế ở trạng thái cân bằng:
– Cung 1 giao với Cầu 1 tại điểm X tương ứng (GDP1, GIÁ1)
Khi COVID xảy ra:
– Người dân giảm chi tiêu -> Cầu giảm (Cầu 1 -> Cầu 2)
– Điểm cân bằng mới chuyển từ X sang A (lúc này Cung1 cắt cầu mới – Cầu2 tại A). Tại A tương ứng (GDP2, Giá 2)
Kết quả:
– GDP giảm (GDP1 giảm về GDP2)
– Giá giảm (Giá 1 giảm về Giá 2)
-> Đây là suy thoái do thiếu cầu
2. Chính phủ can thiệp – Bơm tiền kích cầu (HÌNH 2)
Tức là nều chính phủ không can thiệp thì ngay lập tức Cầu 1 về Cầu 2 tuy nhiên để cứu nền kinh tế chính phủ bắt đầu can thiệp lúc này vị trí cân bằng vẫn tại X.
Để cứu nền kinh tế, chính phủ:
– Bơm tiền + kích thích tài khóa
-> Làm Cầu tăng mạnh (Cầu 1 -> Cầu 3)
Điểm cân bằng mới (cung 1 cắt Cầu 3 tại B):
– B tương ứng (GDP3, Giá 3)
Kết quả:
– GDP tăng (GDP1 -> GDP3)
– Nhưng Giá cũng tăng (Giá 1 -> Giá 3)
-> Xuất hiện lạm phát (giá tăng)
Ở giai đoạn này, nền kinh tế bắt đầu xuất hiện một đánh đổi rõ ràng giữa tăng trưởng và lạm phát:
– GDP phục hồi mạnh nhờ các gói kích thích
– Đồng thời, mặt bằng giá tăng lên, phản ánh áp lực lạm phát gia tăng
Nói cách khác, cầu tổng (aggregate demand) được đẩy lên vượt mức cân bằng trước đó, kéo theo sự gia tăng của giá cả.
Tại thời điểm đó, Jerome Powell và Federal Reserve (ngân hàng trung ương Mỹ) đánh giá rằng:
– Áp lực lạm phát chủ yếu mang tính chu kỳ và tạm thời (transitory)
– Nguyên nhân đến từ hiệu ứng phục hồi sau đại dịch và gián đoạn chuỗi cung ứng ngắn hạn, chứ chưa phải vấn đề cấu trúc dài hạn
Vì vậy, việc triển khai đồng thời:
– Chính sách tiền tệ nới lỏng (lãi suất thấp, bơm thanh khoản)
– Chính sách tài khóa mở rộng (kích thích chi tiêu, hỗ trợ thu nhập)
được xem là cần thiết để ưu tiên phục hồi tăng trưởng, ngay cả khi phải chấp nhận mức lạm phát cao hơn trong ngắn hạn.
Quan điểm chủ đạo lúc đó là:
– Lạm phát hiện tại không mang tính bền vững
– Khi các yếu tố tạm thời suy giảm và chính sách dần được bình thường hóa theo lộ trình, lạm phát sẽ tự quay về mức mục tiêu
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng toàn bộ nhận định này được đưa ra trong bối cảnh năm 2021, khi các cú sốc lớn về phía cung (đặc biệt là năng lượng) chưa thực sự xuất hiện.

3. Cú sốc mới – Giá dầu tăng (HÌNH 3)
Đến năm 2022, bối cảnh thay đổi đột ngột khi xảy ra chiến tranh Nga-Ukraine, tạo ra một cú sốc lớn từ phía cung, đặc biệt trên thị trường năng lượng.
Giá dầu và các nguyên liệu đầu vào tăng mạnh đã:
– Làm chi phí sản xuất tăng trên diện rộng
– Khiến doanh nghiệp thu hẹp sản lượng
-> Tương ứng trên mô hình, đường cung tổng dịch chuyển sang trái (Cung 1 -> Cung 2)
Kết quả là điểm cân bằng của nền kinh tế dịch chuyển:
– Từ B (Giá 3, GDP3) sang C (Giá 4, GDP4)
Ta thấy
– Sản lượng suy giảm (GDP3 giảm xuống GDP4)
– Mức giá tiếp tục tăng (Giá 3 tăng lên Giá 4)
Điểm quan trọng ở đây là:
Nền kinh tế không còn đối mặt với lạm phát do cầu nữa, mà chuyển sang lạm phát do chi phí đẩy (cost-push inflation) – loại lạm phát khó kiểm soát hơn rất nhiều. (gọi là hiện tượng đình lạm)
Kết luận: Trạng thái Đình lạm
Đây chính là trạng thái Stagflation:
– Lạm phát cao (giá tăng mạnh)
– Tăng trưởng thấp hoặc suy giảm (GDP đi xuống)
Vì sao đây là “bài toán khó nhất”?
– Chính sách thắt chặt để chống lạm phát -> làm GDP giảm sâu hơn
– Chính sách nới lỏng để cứu tăng trưởng -> làm lạm phát trầm trọng hơn
Tức là nền kinh tế rơi vào tình huống không có lựa chọn chính sách tối ưu trong ngắn hạn như hiện nay.